Vivaldi, du silence à l’embrasement – Vivaldi, van de stilte naar het vuur

Patrick Varotto / Ville de Menton

Après le jazz, place au baroque.

Le Festival accueille le violoncelliste Nicolas Altstaedt et l’Ensemble Jupiter, sous la direction du luthiste Thomas Dunford. Un programme entièrement consacré à Vivaldi.

Le public est moins nombreux que la veille. Serait-ce la chaleur ?

Nicolas Altstaedt est aujourd’hui l’un des musiciens les plus recherchés et les plus polyvalents. Violoncelliste soliste, chef d’orchestre et directeur artistique de plusieurs festivals, il aborde un répertoire qui va de la musique ancienne à la création contemporaine. Il fascine habituellement par son charisme, sa créativité et cette liberté qui semble habiter chacun de ses gestes.

Thomas Dunford, lui, est considéré comme l’un des meilleurs luthistes de sa génération. Mais, ce soir, la première partie peine à trouver son élan. Les œuvres choisies sont moins connues, peut-être plus difficiles d’accès. Le mordant et l’entrain ne sont pas vraiment au rendez-vous. On reste à distance. La chaleur, peut-être, qui enveloppe le Parvis, semble avoir gagné les musiciens comme le public.

Et puis, miracle : la seconde partie réveille tout le monde.

Avec des œuvres plus familières, la musique de Vivaldi retrouve immédiatement son pouvoir d’envoûtement. Le célèbre Concerto pour luth en do majeur, RV 93, est un véritable bijou.

Thomas Dunford y déploie une liberté et une fantaisie communicatives. La précision et le moelleux de son toucher — des pattes de chat, avec leurs coussinets —, la décontraction virtuose du jeu, l’intime enlacement du geste et du son : on ne sait plus très bien qui, du musicien ou de l’instrument, tient l’autre dans ses bras.

« Le luth est un instrument très sensuel, doté d’une immense palette de couleurs et d’harmoniques, développe-t-il. Il est aussi très organique, presque humain, avec à la fois un côté masculin et féminin, et une vulnérabilité qui fait qu’on peut tutoyer le silence. »

Thomas Dunford ne craint pas les mots lorsqu’il s’agit de parler des secrets, de la ferveur, de la mystique de son instrument. Son naturel solaire et généreux guide manifestement son rapport au monde comme sa manière de faire de la musique.

Le Concerto pour violoncelle RV 424, interprété par Nicolas Altstaedt, est une fête. Un jaillissement de musique, tantôt éclatante, tantôt veloutée, superbement phrasée, portée par une pulsation rythmique irrésistible. Le violoncelle, instrument profondément sensuel, semble pouvoir tout faire, tout dire, faire feu de tout bois.

Mais le sommet de la soirée arrive avec le Concerto pour deux violoncelles RV 531.

Bruno Philippe, qui fait partie de l’orchestre, rejoint Nicolas Altstaedt. Commence alors un merveilleux dialogue entre les deux violoncelles. Vivaldi a composé des centaines de concertos, mais celui-ci se distingue par sa force singulière.

Dès les premières mesures, une charge émotionnelle intense s’installe. Dans le mouvement lent, la musique se teinte d’une tristesse presque autobiographique. Puis vient le finale, frénétique, qui joue avec une liberté étonnante sur les rythmes comme sur les tonalités.

Cette fois, le public est pleinement réveillé. La chaleur est toujours là, mais la musique a pris le dessus.

Vivaldi peut être brûlant.

Na de jazz is het tijd voor de barok.

Het festival ontvangt cellist Nicolas Altstaedt en Ensemble Jupiter onder leiding van luitist Thomas Dunford, met een programma dat volledig aan Vivaldi is gewijd.

Het publiek is minder talrijk dan de avond voordien. Zou de warmte daar iets mee te maken hebben?

Nicolas Altstaedt behoort vandaag tot de meest gevraagde en veelzijdige musici van zijn generatie. Als solocellist, dirigent en artistiek leider van verschillende festivals bestrijkt hij een repertoire dat reikt van de oude muziek tot de hedendaagse creatie. Hij fascineert doorgaans met zijn charisma, zijn creativiteit en de vrijheid die elk van zijn muzikale gebaren lijkt te kenmerken.

Thomas Dunford wordt dan weer beschouwd als een van de beste luitisten van zijn generatie. Toch komt de eerste helft van het concert maar moeilijk op gang. De gekozen werken zijn minder bekend en misschien ook minder toegankelijk. Scherpte en elan blijven wat achterwege. Het publiek blijft enigszins op afstand. Misschien heeft de warmte die over het voorplein hangt zowel de musici als de luisteraars in haar greep.

En dan gebeurt er iets wonderlijks: na de pauze ontwaakt iedereen.

Met meer vertrouwde werken herwint Vivaldi’s muziek onmiddellijk haar betoverende kracht. Het beroemde Concerto voor luit in C, RV 93, is een waar juweel.

Thomas Dunford ontplooit daarin een aanstekelijke vrijheid en speelsheid. De precisie en fluwelige zachtheid van zijn aanslag – als kattenpootjes met zachte voetzolen –, de ontspannen virtuositeit van zijn spel en de innige versmelting van beweging en klank maken dat je niet meer weet wie wie draagt: de musicus zijn instrument of het instrument zijn bespeler.

“De luit is een bijzonder sensueel instrument, met een immens palet aan klankkleuren en boventonen,” vertelt hij. “Ze is ook heel organisch, bijna menselijk, met zowel een mannelijke als een vrouwelijke kant, en een kwetsbaarheid waardoor je het stilzwijgen bijna kunt aanraken.”

Thomas Dunford schuwt de grote woorden niet wanneer hij spreekt over de geheimen, de bezieling en de mystiek van zijn instrument. Zijn zonnige en gulle persoonlijkheid bepaalt duidelijk zowel zijn verhouding tot de wereld als zijn manier van musiceren.

Het Celloconcerto RV 424, vertolkt door Nicolas Altstaedt, is één groot feest. De muziek bruist en stroomt, nu eens stralend, dan weer fluweelzacht, prachtig gefraseerd en gedragen door een onweerstaanbare ritmische puls. De cello, een instrument met een uitgesproken sensuele klank, lijkt alles te kunnen: alles uit te drukken en alle mogelijkheden ten volle te benutten.

Maar het absolute hoogtepunt van de avond is het Concerto voor twee cello’s RV 531.

Bruno Philippe, die deel uitmaakt van het ensemble, voegt zich bij Nicolas Altstaedt. Wat volgt is een schitterende dialoog tussen beide cello’s. Vivaldi schreef honderden concerto’s, maar dit werk onderscheidt zich door zijn uitzonderlijke expressieve kracht.

Vanaf de eerste maten is de emotionele lading intens. In het langzame deel krijgt de muziek een bijna autobiografische droefheid. Daarna volgt een uitzinnig slotdeel, waarin Vivaldi met verbluffende vrijheid speelt met ritme en tonaliteit.

Deze keer is het publiek volledig wakker. De warmte is nog altijd voelbaar, maar de muziek heeft het van haar overgenomen.

Vivaldi kan verzengend zijn.