Sommige cd’s laten zich beluisteren als een verzameling composities, andere als een reis. Around the World, met harpiste Rachel Talitman, fagottist Mavroudes Troullos en fluitist Eyal Ein-Habar, behoort duidelijk tot die tweede categorie. De titel is meer dan een fraaie verwijzing naar de internationale achtergrond van de betrokken musici en componisten. De muziek neemt de luisteraar mee van dromerige verstilling naar herfstige melancholie, van ritmische levendigheid naar Spaanse uitbundigheid en uiteindelijk naar een bijna meditatieve rust.
Centraal staat de bijzondere combinatie van harp, fluit en fagot. Het is een bezetting die niet onmiddellijk voor de hand ligt, maar juist daardoor een heel eigen kleurenpalet oplevert. De harp zorgt voor warmte, transparantie en een haast tastbare lyriek, terwijl fluit en fagot elkaar voortdurend opzoeken, beantwoorden en aanvullen. Rachel Talitman heeft zich al vaker laten kennen als een harpiste die graag nieuwe muzikale verbindingen aangaat en componisten uitnodigt om voor ongewone combinaties te schrijven. Ook hier wordt duidelijk hoeveel mogelijkheden zo’n samenwerking biedt.
Boris Pigovat – Shulamit
De cd opent met Shulamit van Boris Pigovat, een compositie uit 1996 die hij specifiek schreef voor fluit, fagot en harp. Dat is meteen een sterke keuze, omdat Pigovat de drie instrumenten niet tegenover elkaar plaatst, maar ze in een bijna organische klankwereld laat samenvloeien.
Pigovat werd in 1953 geboren in Odessa, studeerde aan het Gnessin Muziekinstituut in Moskou en vestigde zich in 1990 in Israël. Zijn oeuvre omvat zowel kamermuziek als grootschalige orkestwerken en wordt internationaal uitgevoerd.
Maar uiteindelijk is het vooral de muziek zelf die hier spreekt. Shulamit heeft iets dromerigs en ontwapenends. De klanken lijken niet zozeer een verhaal te vertellen als wel langzaam een sfeer op te bouwen waarin de luisteraar kan verdwijnen. De harp lijkt daarbij bijna de toegangspoort tot een andere wereld. De fluit voegt er iets etherisch aan toe, terwijl de fagot voor een warme, aardse tegenkleur zorgt.
Het resultaat is een soort muzikale trance. Niet een trance die de aandacht wegneemt, maar juist een die de luisteraar uitnodigt om steeds aandachtiger te luisteren. De betovering ontstaat precies uit de combinatie van de drie instrumenten. Hier wordt meteen duidelijk dat deze bezetting veel meer kan zijn dan een curiosum: ze beschikt over een eigen, herkenbare magie.
Alexandre Ouzounoff – Paysage d’automne
Met Paysage d’automne van Alexandre Ouzounoff verandert het landschap. Waar Pigovat ons in een droomwereld bracht, krijgen we nu de herfst voorgeschoteld. Ouzounoff weet de sombere herfstklanken echter niet zwaar of donker te maken. Ze lijken eerder uiteen te spatten in kleine sprankelingen.
Dat is niet verwonderlijk wanneer men de achtergrond van Ouzounoff kent. Hij is zelf fagottist en ontwikkelde als uitvoerder een belangrijke carrière binnen de hedendaagse muziek. Hij studeerde bij de legendarische fagottist Maurice Allard, speelde in het Trio d’Anches OZI en werkte mee aan een zeer groot aantal nieuwe composities. Meer dan honderd werken werden aan hem opgedragen. Later werd hij ook docent fagot aan het conservatorium van Versailles.
Die sterke verbondenheid met de fagot en met hedendaagse muziek maakt zijn aanwezigheid op dit album bijzonder interessant. In Paysage d’automne lijkt de herfst niet alleen een landschap te zijn, maar ook een verzameling indrukken. Licht en donker, melancholie en beweging worden naast elkaar geplaatst. De herfst is hier niet het einde van iets, maar een seizoen vol subtiele kleuren.
Georges Barcos – Piezas Intimas
Met Piezas Intimas van Georges Barcos komen we opnieuw in een heel andere muzikale wereld terecht.
Het werk bestaat uit drie delen: een Nocturne, een Danzón en een Poema Místico. Het is een compositie met een sterk gevoel voor accent en karakter, waarbij elk deel zijn eigen temperament krijgt.
De Nocturne sluit prachtig aan bij de dromerige sfeer van het voorafgaande repertoire. Toch is de nacht hier niet volledig stil. Op sommige momenten lijkt de muziek juist te worden opgewerkt, alsof ze de indrukken van de nacht scherper wil stellen. Daardoor ontstaat een mooie alertheid: het is de stilte van iemand die ’s nachts wakker ligt en plots ieder klein geluid, iedere beweging en iedere verandering in het duister waarneemt.
Van daaruit is de overgang naar de Danzón bijzonder geslaagd. Plots komt er beweging en opgewektheid. Het ritme geeft de muziek een andere lichaamstaal. Wie aandachtig luistert, ontdekt bovendien hier en daar experimentele slageffecten die de compositie een extra dimensie geven. Het zijn kleine accenten, maar ze voorkomen dat de dans in een voorspelbaar patroon terechtkomt.
Het derde deel, het Poema Místico, blijft levendig en alert. Ook hier zijn het de frisse accenten die de muziek kleur geven. De dialogen tussen fagot en fluit krijgen een bijzondere betekenis: beide instrumenten lijken elkaar voortdurend uit te dagen, te antwoorden en weer ruimte te geven. De harp houdt het geheel warm en soepel bij elkaar.
Chiel Meijering – The Lips of Pythia
Met The Lips of Pythia van Chiel Meijering komen we bij een componist die een heel eigen plaats inneemt in de hedendaagse Nederlandse muziek. Meijering staat bekend om een zeer omvangrijk en veelzijdig oeuvre en heeft een voorliefde voor verrassende combinaties en soms speelse, soms onconventionele muzikale ideeën.
Opvallend is dat The Lips of Pythia in 2019 werd geschreven voor precies deze combinatie van fluit, fagot en harp. Het werk duurt ongeveer zes en een halve minuut.
De muziek klinkt als een soort klankmozaïek. Patronen verschijnen, verschuiven en maken plaats voor nieuwe patronen. Het is alsof de componist verschillende kleine stukjes gekleurd glas naast elkaar legt, waarbij pas van een afstand duidelijk wordt hoe ze samen een geheel vormen.
Opnieuw wordt de dialoog tussen de twee blazers aangezwengeld. De fluit en de fagot lijken elkaar achterna te zitten, te onderbreken of juist samen een lijn te vormen. De harp heeft daarbij een bijzondere rol. Ze begeleidt niet eenvoudigweg, maar lijkt de twee blazers als het ware de weg te wijzen.
Dat maakt dit werk tot een mooie voortzetting van een van de belangrijkste kenmerken van het album: de drie instrumenten hebben elk hun eigen persoonlijkheid, maar uiteindelijk ontstaat de muziek juist doordat ze naar elkaar luisteren.
Pierre Vellones – Impressions d’Espagne
Daarna brengt Pierre Vellones ons naar Spanje met Impressions d’Espagne, Op. 68. Het oorspronkelijke werk dateert uit 1935 en bestaat uit twee delen: Les chèvres de Tarifa en Les jasmins de Cordoue.
Vellones, geboren in Parijs in 1898 en overleden in 1939, behoort tot de Franse componisten van het begin van de twintigste eeuw. Zijn oeuvre omvat veel kamermuziek en vertoont een bijzondere belangstelling voor klankkleur en ongebruikelijke instrumentale combinaties. Zijn muzikale wereld sluit daardoor mooi aan bij de avontuurlijke geest van dit album.
Les chèvres de Tarifa heeft iets fris en lichts. Het werk roept de indruk op van een zonsopgang in een schilderij: langzaam opent het landschap zich en worden de kleuren zichtbaar. Er zit rust in, maar geen stilstand. De muziek beweegt zich als het ware door het landschap heen.
De harp krijgt hier een mooie hoofdrol. Ze lijkt de andere instrumenten aan te sturen en tegelijkertijd het landschap te schilderen waarin fluit en fagot zich kunnen bewegen. Daardoor ontstaat een bijna visuele luisterervaring. Men hoort niet alleen muziek, maar krijgt de indruk iets te aanschouwen.
In Les jasmins de Cordoue verandert de sfeer. De muziek wordt levendiger en opgewekter. Alsof de componist de veelvoud aan schoonheid probeert te beschrijven en daarbij bijna niet weet waar te beginnen. Het is muziek van overvloed: iets waar de mond van vol is en het hart van overloopt.
Deze tweedelige compositie is dan ook een heerlijk werk voor de romanticus. Vellones laat de verbeelding vrij en de musici benutten die vrijheid ten volle.
Takashi Yoshimatsu – een verstilde afsluiting
Aan het einde van de cd staat een driedelige compositie van de Japanse componist Takashi Yoshimatsu. De keuze om het album hiermee af te sluiten is bijzonder goed getroffen.
Yoshimatsu werd in 1953 in Tokio geboren. Hij studeerde aanvankelijk technologie aan de Keio-universiteit, maar ontwikkelde zich grotendeels autodidactisch als componist. Hij speelde bovendien in jazz- en rockgroepen en werd beïnvloed door onder meer progressive rock. Later ontwikkelde hij een persoonlijke stijl die vaak als een vorm van ‘nieuwe lyriek’ wordt omschreven.
Die achtergrond maakt zijn muziek des te interessanter. Yoshimatsu staat niet eenvoudigweg met één been in de klassieke traditie. Hij combineert lyriek met invloeden uit andere muziekwerelden en zoekt naar een directe, expressieve manier van communiceren.
In deze driedelige compositie, met een Adagio, Moderato en Largo, overheerst echter vooral de verstilling.
Het Adagio is verfijnd en stil. Het voelt als een klein juweeltje dat juist door zijn bescheiden omvang en elegantie de aandacht naar zich toe trekt. De muziek is lief, breekbaar en voorzichtig. Ze vraagt niet om aandacht, maar krijgt die juist omdat ze zo subtiel is.
Het Moderato bouwt daarop voort. Langzaam leren we de componist kennen en wordt duidelijk dat achter de eenvoudige rust een heel verfijnd netwerk van klanken en patronen schuilgaat. Er gaat iets bijna zenachtigs van het werk uit. De muziek lijkt niets te willen forceren.
Juist daarom is deze compositie zo goed achteraan op het album geplaatst. Na alle indrukken, dialogen, ritmes, kleuren en muzikale landschappen wordt de luisteraar opnieuw tot rust gebracht. De eerdere muziek kan zich als het ware in het geheugen nestelen.
Het Largo doet daar nog een schepje bovenop. Het lijkt ons mee te nemen naar een diepe overpeinzing. Een mijmering die uiteindelijk de hele cd samenvat: de harp, de fluit en de fagot hebben elkaar gevonden en laten horen hoe natuurlijk deze drie verschillende stemmen samen kunnen klinken.
Drie musici, één muzikale gedachte
De kracht van Around the World ligt uiteindelijk niet alleen in de afzonderlijke composities, maar in de manier waarop Rachel Talitman, Mavroudes Troullos en Eyal Ein-Habar elkaar aanvullen.
Rachel Talitman vormt daarbij een belangrijke verbindende kracht. Haar artistieke parcours wordt gekenmerkt door een grote belangstelling voor nieuw repertoire en voor combinaties die niet tot het standaardrepertoire behoren. In eerdere projecten werkte ze eveneens aan wereldpremière-opnamen met componisten en musici uit verschillende landen.
Mavroudes Troullos is een Cypriotische fagottist die zich onderscheidt door een grote expressiviteit en een sterke affiniteit met kamermuziek en hedendaagse muziek. Hij studeerde onder meer in Athene, Leipzig en Brussel en werd in 2018 ambassadeur van het Koninklijk Conservatorium Brussel. In 2019 behaalde hij eerste prijzen bij de Grand Prize Virtuoso-wedstrijden in Amsterdam, Parijs en Londen.
Zijn fagot klinkt op dit album niet als een instrument dat alleen de lage regionen van het klankbeeld vult. Integendeel: de fagot krijgt een uitgesproken melodische en dialogerende rol. Hij kan warm en rond klinken, maar evengoed scherp, beweeglijk en verrassend.
Eyal Ein-Habar brengt daar de helderheid en souplesse van de fluit tegenover. Hij was solofluitist van het Israel Philharmonic Orchestra en is tegenwoordig fluitprofessor aan de Musikhochschule Münster. Daarnaast is hij actief als dirigent en docent.
De samenwerking tussen fluit en fagot is een van de grote troeven van de cd. De harp zorgt vervolgens voor het klankmatige bindmiddel. Soms is zij de dromerige ondergrond, soms de motor, soms de gids.
Een wereldreis zonder grenzen
Wat Around the World uiteindelijk zo aantrekkelijk maakt, is dat de wereldreis niet uitsluitend geografisch moet worden begrepen. Het is ook een reis door emoties en klankwerelden: van de droom van Pigovat naar de herfst van Ouzounoff, van de nacht en dans van Barcos naar het klankmozaïek van Meijering, vervolgens naar het romantische Spanje van Vellones en ten slotte naar de verstilde Japanse lyriek van Yoshimatsu.
Daarin schuilt ook de grote verdienste van Rachel Talitman. Door hedendaagse componisten te betrekken bij ongebruikelijke instrumentale combinaties, geeft zij hen de mogelijkheid om nieuwe kanten van hun muzikale taal te laten horen. Tegelijkertijd krijgen de harp, fluit en fagot samen een repertoire dat anders wellicht nooit zou zijn ontstaan.
Zo brengt Talitman vakmensen uit verschillende delen van de wereld samen onder één noemer: muziek. Het is een formule die niet alleen nieuwe muziek oplevert, maar ook nieuwe verbindingen. En precies dat lijkt de essentie van Around the World: verschillen hoeven niet te verdwijnen om samen te klinken. Integendeel, juist door hun eigen kleur te behouden, kunnen de instrumenten elkaar versterken.
Deze cd is daardoor niet zomaar een verzameling stukken. Het is een uitnodiging om te luisteren, te reizen en vooral te blijven luisteren naar wat er tussen de instrumenten gebeurt. Soms is dat een dialoog, soms een fluistering, soms een dans, soms een landschap. Maar steeds opnieuw ontstaat er een wonderlijke eenheid uit drie heel verschillende stemmen.
Een muzikale wereldreis dus, zonder dat de luisteraar daarvoor zijn stoel hoeft te verlaten.
Harp And Co 5050-56