Wat maakt een boek nu echt goed? Voor mij is dat onder andere de kunst om personages te creëren waarin je telkens weer iemand herkent die je ooit bent tegengekomen. Iemand uit je kennissenkring, een verre buur, een collega, een familielid of die ene zonderlinge figuur die je ooit op een feestje bent tegengekomen en waarvan je je achteraf afvroeg of zo iemand nu werkelijk bestond. Precies daarin blinkt Marnix Peeters uit. Met zijn onnavolgbare talent voor stereotypering weet hij de meest fantastische personages tot leven te wekken. Figuren die op het eerste gezicht misschien karikaturaal lijken, maar bij nader inzien verdacht veel weg hebben van mensen die we allemaal kennen.
In De schandalige studententijd van Emma Mus (18) doet hij dat opnieuw met verve. Het is ondertussen zijn vijftiende roman en wie zijn eerdere werk kent, weet dat Peeters niet bepaald een schrijver is die zich laat beperken door conventies, goede manieren of maatschappelijke gevoeligheden. Hij schrijft zoals hij denkt dat zijn personages spreken: rechttoe rechtaan, zonder veel omwegen en vooral zonder voortdurend over zijn schouder te kijken of iemand zich misschien beledigd zou kunnen voelen.
Emma Mus zelf is een hoofdpersonage om van te smullen. Achttien jaar, verloofd met Karel Cruts en op weg naar de universiteit om godgeleerdheid te studeren. Een mens zou denken dat daar enige ingetogenheid en bezinning bij komen kijken, maar Emma heeft duidelijk andere plannen. Ze laat Karel vertwijfeld achter in Zonnegem en stort zich op het studentenleven. Zelf al jarenlang bijzonder bedreven in de lichamelijke liefde, vindt ze het hoog tijd om ook haar vriendinnen wat meer levenservaring bij te brengen. En dat mag je gerust letterlijk nemen.
Emma neemt geen blad voor de mond, heeft een radde tong en beschikt over een verbazingwekkend talent om anderen mee te slepen in haar plannen. Ze zet haar omgeving aan tot de meest extreme seksuele situaties, waarbij de ene grens na de andere wordt overschreden. Wat volgt, is een aaneenschakeling van situaties die niet zelden compleet ontsporen en achteraf voor heel wat hilariteit zorgen. Emma is daarbij niet zozeer een personage dat zich laat leiden door wat hoort of wat hoort niet. Ze trekt haar eigen plan en lijkt er vooral plezier in te scheppen anderen uit hun comfortzone te halen.
Maar het zijn niet alleen de avonturen van Emma die dit boek zo vermakelijk maken. Het is vooral het bonte gezelschap dat Peeters rond haar verzamelt. De Congelose ex- viulnisman Barack Wawoe, de knappe Els de Pels, de vette Cindy Tkeptje,… Hij heeft een bijzonder scherp oog voor menselijke eigenaardigheden en weet die vervolgens uit te vergroten tot heerlijke karikaturen. De personages zijn soms zo overdreven dat je er spontaan om moet lachen, maar tegelijk zijn ze geloofwaardig genoeg om te kunnen bestaan. Want laten we eerlijk zijn: we hebben allemaal wel eens iemand ontmoet die verdacht veel lijkt op een van de figuren uit dit boek.
Vaders van tienermeisjes die hun ogen niet van de vriendinnen van hun dochters kunnen afhouden, barmannen die verliefd worden op hun stamgasten, activistes die er schraal bij lopen in gebatikte T-shirts terwijl ze opkomen voor een of andere minderheid, geestelijken die hun eigen morele voorschriften niet bepaald hoog in het vaandel dragen… Peeters haalt ze allemaal voor het voetlicht. Het zijn stuk voor stuk uitvergrote types, maar achter die karikaturen schuilt een ongemakkelijke herkenbaarheid.
Misschien is dat wel een van de grootste verdiensten van zijn schrijfstijl. Hij neemt eigenschappen die we bij anderen liever niet zien, blaast ze op tot groteske proporties en confronteert ons vervolgens met de vraag hoeveel fictie er eigenlijk in zijn personages zit. Want wie goed om zich heen kijkt, weet dat de werkelijkheid soms nauwelijks moet onderdoen voor de fantasie. Er zit in de fratsen van Emma Mus en haar entourage misschien wel meer waarheid dan een mens zich kan voorstellen. Alleen durven de meeste mensen hun fantasieën niet zo consequent in daden om te zetten.
Peeters heeft bovendien een bijzonder talent om met maatschappelijke gevoeligheden en heilige huisjes aan de haal te gaan. En dan niet alleen die van de kerk, hoewel de keuze voor godgeleerdheid als studierichting van Emma natuurlijk al een heerlijk uitgangspunt vormt. Ook de hedendaagse moraal, de politieke correctheid en het beeld van hoe een zogenaamde gutmensch zich hoort te gedragen, moeten eraan geloven.
De activistische wereld, de verschillende minderheden, de morele verontwaardiging en de soms merkwaardige tegenstrijdigheden van mensen die zichzelf graag als bijzonder verdraagzaam en ruimdenkend beschouwen: niets ontsnapt aan zijn observaties. Peeters steekt er de draak mee en doet dat op een manier die regelmatig bijzonder geestige situaties oplevert. Hij lijkt vooral plezier te scheppen in het blootleggen van de discrepantie tussen hoe mensen zichzelf graag presenteren en hoe ze zich in werkelijkheid gedragen.
En dat is precies waar zijn humor voor mij zo goed werkt. Niet omdat de personages zomaar gekke dingen doen, maar omdat hun gedrag vaak een uitvergroting is van menselijke zwakheden, hypocrisie en tegenstrijdigheden die we maar al te goed kennen. Peeters spaart daarbij niemand. Niet de kerk, niet de moraalridders, niet de activisten en al evenmin de brave burger die denkt dat hij zelf buiten schot blijft.
Het boek is daardoor veel meer dan een verzameling seksuele uitspattingen. Natuurlijk spelen lust, verlangen en lichamelijkheid een belangrijke rol, maar ze vormen tegelijk de aanleiding om allerlei maatschappelijke en menselijke eigenaardigheden bloot te leggen. De seksuele avonturen zijn vaak het vehikel waarmee Peeters zijn personages in de meest onwaarschijnlijke situaties laat belanden. En daar komt telkens opnieuw die heerlijke fantasie van de auteur om de hoek kijken.
Ook de manier waarop Emma zich door al die situaties heen praat, verdient een bijzondere vermelding. Haar radde tong is misschien wel haar grootste wapen. Waar anderen zich in nesten werken, weet Emma met een flinke dosis verbale behendigheid de boel nog verder in het honderd te laten lopen, om vervolgens toch weer een uitweg te vinden. Ze lijkt zich zelden druk te maken over de gevolgen van haar woorden of daden. Dat maakt haar tegelijk ontwapenend, onvoorspelbaar en bijzonder vermakelijk.
Toch zit er onder al die uitbundigheid ook een spanningsboog. De tegenstelling tussen Emma’s gedrag in de studentenstad en haar verhouding met haar verloofde Karel Cruts blijft immers voortdurend op de achtergrond aanwezig. Terwijl ze zich in de universiteitsstad steeds verder in allerlei avonturen stort, blijft er die andere wereld waarin Karel op haar wacht. Die twee werkelijkheden lijken steeds moeilijker met elkaar te verzoenen. Als lezer voel je dat dit vroeg of laat gevolgen moet hebben. Je vraagt je af hoelang Emma haar verschillende levens nog gescheiden kan houden en wanneer de onvermijdelijke confrontatie zal volgen.
En wanneer de zaak uiteindelijk ontploft, doet Peeters dat op een manier die je niet meteen ziet aankomen. Zonder iets van de ontknoping prijs te geven: het is een bijzonder verrassende wending die het verhaal nog een extra dimensie geeft.
Wat ik ook leuk vind, is dat Emma Mus geen volledig onbekende verschijning is in het universum van Marnix Peeters. Ze speelde eerder al een rol in De ontluikende sekslust van Emma Mus (15). Toch is deze nieuwe roman perfect zelfstandig te lezen. Je hoeft het eerdere boek niet te kennen om van haar avonturen te kunnen genieten. Emma is intussen achttien geworden, maar wie hoopte dat de jaren haar tot enige ingetogenheid zouden hebben gebracht, komt bedrogen uit.
Voor mij is dit vooral een boek dat bewijst hoe heerlijk het kan zijn wanneer een schrijver zijn verbeelding de vrije loop laat. Peeters maakt van herkenbare menselijke zwakheden een feest van overdrijving en laat ons lachen met situaties die misschien minder fictief zijn dan we graag zouden denken.
Emma Mus is een heerlijke deugniet, haar omgeving een verzameling onvergetelijke zonderlingen en Marnix Peeters opnieuw een meester in het creëren van personages die je niet snel vergeet.
En misschien kijk je na het lezen toch net iets anders naar die gebatikte T-shirts, die al te behulpzame barman of die vader die wel héél veel belangstelling heeft voor de vriendinnen van zijn dochter.
Ee verkrijgen via https://www.pottwalpublishers.be/koopboeken
215 blz paperback