Deze nieuwe opname van Actéon van Marc-Antoine Charpentier is een bijzonder geslaagde kennismaking met een werk dat tegelijk klein van omvang en groot van uitwerking is. Charpentier vertelt in ongeveer veertig minuten het bekende verhaal van de jager Actéon, die de godin Diana tijdens het baden ziet en daarvoor zwaar wordt gestraft. Hij wordt in een hert veranderd en uiteindelijk door zijn eigen honden gedood. Ondanks de eenvoud van het verhaal weet Charpentier er een sterk en afwisselend drama van te maken. De muziek is nu eens licht en vrolijk, dan weer gevoelig, dreigend of diep tragisch.
Nicolas Achten en zijn ensemble Scherzi Musicali laten heel goed horen hoeveel leven er in deze muziek zit. De uitvoering is levendig, soepel en duidelijk gericht op het verhaal. Er wordt niet alleen mooi gezongen en gespeeld, maar vooral ook verteld. Dat is bij Franse barokmuziek bijzonder belangrijk, omdat de tekst en de manier waarop die wordt uitgesproken een groot deel van de expressie bepalen. De zangers behandelen de woorden met veel aandacht en geven de verschillende gevoelens voldoende ruimte. Daardoor blijft het verhaal ook zonder toneel goed te volgen.
Achten kiest voor een aanpak die helder en energiek is. De muziek krijgt voldoende beweging, maar wordt nergens gehaast. Vooral de dansachtige gedeelten hebben een natuurlijke lichtheid. De instrumenten reageren voortdurend op de zangers en zorgen voor een levendige begeleiding. De kleine bezetting past uitstekend bij het werk. Er is geen behoefte aan grote orkestrale effecten: met slechts enkele stemmen, twee violen, twee traverso’s en basso continuo weet Charpentier al een verrassend rijke wereld te scheppen. Scherzi Musicali speelt met veel souplesse en gevoel voor ritme. De instrumentale passages zijn daardoor niet zomaar tussenspelen, maar maken echt deel uit van het drama.
Een van de grootste kwaliteiten van deze uitgave is dat beide versies van Actéon zijn opgenomen. Charpentier maakte enkele maanden na de oorspronkelijke versie een nieuwe bewerking, Actéon changé en biche. Vooral de rol van Actéon werd daarbij aangepast. In de eerste versie wordt de rol gezongen door een haute-contre, terwijl Charpentier in de tweede versie koos voor een hogere stem. Het is interessant om de twee versies na elkaar te kunnen horen. De verschillen zijn niet altijd groot, maar ze geven wel een ander karakter aan bepaalde momenten. Bovendien krijg je hierdoor een beter beeld van Charpentier als componist: hij was niet iemand die zijn muziek als iets onveranderlijks beschouwde, maar iemand die bereid was een werk aan te passen aan andere stemmen en omstandigheden.
De eerste versie krijgt een bijzonder sterke vertolking van Pierre Derhet. Hij heeft een lichte en soepele stem die uitstekend bij de rol past, maar weet tegelijk voldoende kracht en emotie te brengen wanneer het verhaal donkerder wordt. Zijn Actéon is geen overdreven tragische held. Juist door natuurlijk te zingen en goed naar de tekst te luisteren, maakt hij de personage geloofwaardig. Zijn reactie op wat hem overkomt krijgt daardoor iets menselijks. Vooral in de meer beschouwende en verdrietige passages is zijn zang bijzonder mooi.
Morgane Heyse geeft Diane een passend karakter. Haar vertolking heeft iets aantrekkelijks en tegelijk iets strengs. Diane is geen eenvoudig personage en Heyse maakt dat goed duidelijk. Ze kan vriendelijk en licht klinken, maar wanneer Actéon haar grenzen overschrijdt, verandert de sfeer onmiddellijk. Luciana Mancini is eveneens overtuigend als Junon. Haar stem heeft een warme kleur, maar ze weet daar ook voldoende scherpte tegenover te zetten. Junon is degene die de tragedie verder aanwakkert en Mancini geeft haar een duidelijke dramatische aanwezigheid.
Ook de kleinere rollen zijn uitstekend verzorgd. De verschillende zangers vormen samen een hecht geheel en niemand probeert zich onnodig op de voorgrond te plaatsen. Dat is belangrijk in een werk als Actéon, waarin de overgang tussen solistische scènes en gezamenlijke passages heel natuurlijk moet verlopen. De stemmen sluiten goed bij elkaar aan en de ensembles klinken levendig en helder.
De tweede versie is vooral interessant omdat ze niet simpelweg een herhaling van de eerste is. De aanpassingen van Charpentier zijn goed hoorbaar en geven de luisteraar een mooie gelegenheid om na te denken over de manier waarop een componist met zijn eigen muziek omgaat. Wei-Lian Huang neemt hier de titelrol voor haar rekening. Haar stem heeft een andere kleur dan die van Pierre Derhet, waardoor dezelfde figuur anders overkomt. Ze zingt met veel frisheid en muzikaliteit en zorgt ervoor dat de tweede versie een eigen gezicht krijgt. Juist door de twee uitvoeringen naast elkaar te horen, wordt duidelijk dat de wijzigingen van Charpentier meer zijn dan een puur technische aanpassing aan een andere stem.
Een van de mooiste eigenschappen van deze cd is dat de uitvoerders de tragiek nooit zwaarder maken dan nodig. Charpentier heeft het drama al in de muziek gelegd. De uitvoering vertrouwt daarop. Wanneer de stemming verandert van een vrolijke jachtpartij naar de ondergang van Actéon, hoeft niemand dit extra aan te dikken. De overgang komt vanzelf uit de muziek voort. Dat maakt de dramatische momenten des te sterker.
Ook de taal speelt een belangrijke rol. De Franse uitspraak is duidelijk gebaseerd op de taal van Charpentiers tijd. Dat geeft de muziek een eigen kleur en helpt om het ritme en de expressie van de tekst te versterken. Voor wie gewend is aan modern Frans kan dat aanvankelijk wat ongewoon klinken, maar het past goed bij de historische benadering van de uitvoering. Belangrijker nog is dat de zangers de tekst niet behandelen als iets dat alleen maar gezongen moet worden. De woorden hebben betekenis en richting.
Deze Actéon laat daarmee vooral zien hoe goed Charpentier verschillende stemmingen in een klein kader wist samen te brengen. De vrolijke jacht, de liefde, de schoonheid van de natuur, de woede van Diane, de wraak van Junon en uiteindelijk de wanhoop van Actéon volgen elkaar snel op. Toch voelt het werk nergens gehaast of oppervlakkig. Charpentier weet met kleine muzikale middelen grote emoties op te roepen.
Nicolas Achten toont zich hier een dirigent die de muziek duidelijk begrijpt en haar zonder overdrijving tot leven brengt. Zijn samenwerking met Scherzi Musicali levert een uitvoering op die zowel historisch bewust als spontaan klinkt. De musici spelen met plezier en reageren goed op elkaar, terwijl de zangers de dramatische lijn voortdurend vasthouden.
Het extra belang van deze uitgave ligt natuurlijk in de combinatie van de twee versies. De tweede versie was tot nu toe niet op cd verkrijgbaar en maakt deze uitgave daardoor ook voor kenners interessant. Maar de cd is zeker niet alleen bedoeld voor specialisten. Juist omdat de uitvoering zo direct en levendig is, kan ook iemand die Charpentier of Franse barokmuziek nog niet goed kent hier gemakkelijk van genieten.
Alles bij elkaar is dit een zeer aantrekkelijke en overtuigende uitvoering van Actéon. Scherzi Musicali speelt met veel energie en gevoel voor detail, de zangers vormen een sterke en evenwichtige bezetting en Nicolas Achten houdt het geheel levendig en dramatisch. Vooral de combinatie van muzikaal plezier, duidelijke tekstbehandeling en aandacht voor het karakter van de personages maakt deze opname bijzonder geslaagd. De twee versies vullen elkaar bovendien uitstekend aan en geven de cd een extra waarde. Het resultaat is een frisse, verzorgde en vooral zeer muzikale uitvoering die Charpentiers kleine drama alle ruimte geeft om groot te worden.
Ricercar Ric 487 http://www.outhere-music.com