Ernstig, bedachtzaam, maar met iets speels in de blik kijkt Matthieu Idmtal ons aan vanop de hoes van Four Piano Sonatas. Voor hem ligt een opengeslagen partituur, zijn kin rust op zijn hand. Het portret lijkt haast iets te verraden van wat ons op deze cd te wachten staat: concentratie en ernst, zeker, maar ook nieuwsgierigheid en zin voor het onverwachte. Eigenschappen die uitstekend passen bij de muziek van Joseph Haydn.
De Belgische pianist Matthieu Idmtal kennen we vooral als een musicus met een uitgesproken affiniteit voor het romantische en postromantische repertoire. Chopin neemt daarin een bijzondere plaats in. In 2013 richtte hij de Brussels Chopin Days op, waarvan hij artistiek directeur is. Ook met de muziek van Alexander Scriabin heeft Idmtal een sterke band. Zijn opname van de 12 Études, opus 8 en de 24 Preludes, opus 11 kreeg veel waardering, en hij wijdde al verschillende recitals volledig aan de Russische componist. Daarnaast behoren onder meer Schumann, Grieg en Rachmaninov tot het repertoire waarin hij zich thuis voelt.
Met Four Piano Sonatas keert Idmtal enkele generaties terug in de muziekgeschiedenis en richt hij zich op Joseph Haydn. Dat lijkt op het eerste gezicht een behoorlijke sprong. De uitbundige expressiviteit van de romantiek maakt plaats voor de heldere structuren van het classicisme. Toch blijkt al snel dat Haydns pianosonates Idmtal bijzonder goed liggen. Hij vindt er ruimte voor verfijning en lyriek, maar evenzeer voor dramatiek, humor en het spel met verwachtingen dat zo kenmerkend is voor Haydn.
Voor deze opname koos Idmtal vier sonates uit verschillende perioden van Haydns leven: de Sonate in A groot Hob. XVI:12, de Sonate in Es groot Hob. XVI:49, de Sonate in b klein Hob. XVI:32 en de Sonate in C groot Hob. XVI:50. Ze staan bewust niet in chronologische volgorde. De vroege Sonate Hob. XVI:12 wordt gevolgd door de veel rijpere Hob. XVI:49, waarna Idmtal terugkeert naar Hob. XVI:32 en afsluit met de late Sonate Hob. XVI:50.
Die keuze laat vooral horen hoeveel verschillende gezichten Haydns klaviermuziek heeft. De componist die gemakkelijk wordt geassocieerd met helderheid, evenwicht en keurige klassieke vormen blijkt hier ook geestig, grillig, gevoelig en bij momenten verrassend dramatisch.
Dat horen we al in de vroege Sonate in A groot. Idmtal houdt het Andante licht en beweeglijk. De muziek krijgt ruimte en blijft voortdurend natuurlijk stromen. In het Menuet en vooral het korte afsluitende Allegro molto komt Haydns speelsheid nadrukkelijker naar voren. Idmtal articuleert helder en precies, met een toucher dat de muziek levendig houdt zonder haar zwaarder te maken dan ze is.
Met de Sonate in Es groot Hob. XVI:49 komen we in een heel andere wereld terecht. Haydn schreef hier een aanzienlijk ambitieuzer werk waarin lyriek en dramatiek veel meer ruimte krijgen. Vooral in het prachtige Adagio cantabile kan Idmtal kwaliteiten aanspreken die we ook uit zijn romantische repertoire kennen. Hij laat de melodische lijnen ruim ademen en geeft de muziek warmte en expressiviteit, terwijl de transparantie van Haydns schrijfwijze steeds behouden blijft. Hij maakt van Haydn geen vroege romanticus, maar laat wel horen hoeveel gevoelsdiepte al in deze muziek aanwezig is.
De Sonate in b klein Hob. XVI:32 vormt vervolgens het donkerste en meest gespannen moment van de opname. Alleen al de mineurtoonaard plaatst het werk tegenover de drie andere sonates op de cd. In het Allegro moderato benut Idmtal die spanning ten volle. Zijn spel blijft beheerst en transparant, maar krijgt tegelijk meer scherpte en urgentie. Het Menuet behoudt die enigszins rusteloze sfeer, waarna het Presto met een bijna onstuimige energie losbarst. Idmtal combineert hier virtuositeit met een ritmische precisie die de muziek haar vaart geeft zonder dat ze gejaagd klinkt.
Als afsluiter koos hij de Sonate in C groot Hob. XVI:50, een van Haydns grote late klaviersonates. Het werk ontstond tijdens zijn Londense periode en toont een componist die met een haast onuitputtelijke inventiviteit omspringt met muzikale verwachtingen. Stiltes, verschuivingen, onverwachte accenten en verrassende wendingen maken deel uit van een muzikaal spel waarin Haydn zijn luisteraar geregeld op het verkeerde been zet.
Idmtal begrijpt die humor uitstekend. Hij legt haar er nergens dik bovenop. Ze ontstaat vanzelf uit zijn timing, articulatie en dynamische schakeringen. Een onverwachte stilte krijgt precies voldoende tijd, een accent precies voldoende gewicht. Daardoor klinkt Haydn geestig zonder karikaturaal te worden. Tegelijk krijgt het Adagio alle ruimte voor een meer ingetogen en lyrische benadering. Het afsluitende Allegro molto vormt vervolgens een sprankelend slot: virtuoos, helder en met een aanstekelijke lichtheid gespeeld.
Juist daarin ligt een van de grote kwaliteiten van deze opname. Idmtal behandelt deze vier sonates nergens als eerbiedwaardig repertoire dat vooral correct en stijlbewust moet worden uitgevoerd. Hij zoekt in elk werk naar een eigen karakter en laat horen hoeveel humor, tederheid, spanning en verbeeldingskracht in Haydns muziek schuilgaan. Zijn ervaring met het romantische repertoire blijkt daarbij een verrijking. Hij durft de muziek expressief te laten spreken en geeft lyrische passages de nodige adem, terwijl hij tegelijk de helderheid, articulatie en structurele scherpte bewaart die deze muziek nodig heeft.
Daar komt zijn bijzonder verzorgde toucher bij. Zelfs in de meest virtuoze passages blijft iedere stem helder hoorbaar. Dynamische verschillen worden fijn gedoseerd en Idmtal weet opvallend veel kleur uit de moderne vleugel te halen. Soms sprankelend en licht, dan weer warm en rond, en waar Haydn erom vraagt ook krachtig en dramatisch. Het is een vertolking waarin technische beheersing volledig ten dienste staat van het muzikale verhaal.
Ook de opname zelf draagt daartoe bij. De piano klinkt helder en natuurlijk, met voldoende warmte en ruimte zonder dat details verloren gaan. Bij Haydn is dat bijzonder belangrijk. Kleine verschillen in aanslag, articulatie en dynamiek kunnen immers een groot effect hebben. De registratie geeft Idmtals spel alle gelegenheid om die nuances hoorbaar te maken.
Four Piano Sonatas is daarmee veel meer dan een geslaagde uitstap van een pianist die we vooral met romantisch repertoire associëren. Matthieu Idmtal toont zich hier als een bijzonder overtuigende Haydn-vertolker. Hij combineert technische beheersing en transparantie met verbeeldingskracht, gevoel voor humor en een opvallende aandacht voor de expressieve mogelijkheden van deze muziek. Bovenal klinkt zijn Haydn fris, levendig en menselijk.
Misschien past die blik op de hoes uiteindelijk nog beter bij deze opname dan op het eerste gezicht gedacht. De ernst en concentratie zijn er, maar daarachter schuilt voortdurend iets speels. Precies die combinatie maakt ook Haydns muziek zo onweerstaanbaar, en Idmtal weet haar op deze cd bijzonder mooi te treffen.
Technische gegevens
Joseph Haydn – Four Piano Sonatas wordt uitgegeven door Challenge Classics en heeft een totale speelduur van 61:49 minuten. De cd zit in de vertrouwde stevige kunststof cd-doos en wordt vergezeld door een verzorgd boekje met achtergrondinformatie over Matthieu Idmtal, Joseph Haydn en de vier opgenomen sonates.
Joseph Haydn – Four Piano Sonatas Matthieu Idmtal, piano Challenge Classics – CC 720079 Uitgebracht op 28 augustus 2026 Totale speelduur: 61:49
