Met het album Hadewijch – Grote Minne: Spirituality of Love brengt het vocale ensemble VocaMe een bijzondere verzameling muziek uit de dertiende eeuw tot leven. Centraal staan de liederen van Hadewijch van Brabant, de beroemde mystica en dichteres die in de omgeving van Antwerpen leefde. Haar werk draait om de Minne, de intense liefde tussen mens en God. VocaMe benadert deze muziek met veel aandacht en respect, maar maakt er tegelijk geen afstandelijke historische oefening van. Het resultaat is een opname die oud klinkt zonder stoffig te worden en die ook voor een luisteraar van vandaag verrassend direct kan zijn.
Het album bevat veertien liederen en duurt iets meer dan een uur. Dat is een mooie lengte. Er is genoeg ruimte om de sfeer van Hadewijchs wereld te leren kennen, terwijl de opname niet te lang wordt. De liederen vormen samen een duidelijk geheel. Thema’s als liefde, verlangen, natuur, tijd en vernieuwing keren steeds terug. Vooral de beelden uit de natuur zijn opvallend. De lente, bloemen en vogels worden verbonden met de innerlijke wereld van de mens. Daardoor krijgen de religieuze teksten een zeer menselijke en soms zelfs zintuiglijke kant.
Dat is misschien wel een van de sterkste eigenschappen van deze cd. Hadewijchs mystiek wordt niet gebracht als iets zwaars of onbegrijpelijks. De muziek maakt duidelijk dat haar verlangen naar de goddelijke liefde ook iets emotioneels en lichamelijks heeft. Er is verlangen, vreugde, onrust en soms ook een gevoel van gemis. Juist daardoor komt haar werk dichterbij. Hoewel de teksten uit de dertiende eeuw komen, voelen de gevoelens die erin worden beschreven niet bijzonder ver weg.
VocaMe kiest voor een uitvoering die rustig en helder is. De stemmen staan centraal en krijgen voldoende ruimte. De vier zangeressen zingen met grote aandacht voor de tekst en voor de onderlinge samenhang. Hun stemmen klinken mooi bij elkaar, zonder dat ze voortdurend proberen indruk te maken. Dat past goed bij het karakter van de muziek. De uitvoering is niet overdreven dramatisch. De emoties ontstaan vooral door de melodieën, de klank van de stemmen en de betekenis van de woorden.
Tegelijk is er voldoende afwisseling. Sommige stukken hebben een rustige en bijna meditatieve sfeer, terwijl andere liederen meer beweging en ritme hebben. De begeleiding met historische instrumenten zorgt daarbij voor extra kleur. De instrumenten nemen de muziek niet over, maar ondersteunen de stemmen en geven de liederen meer diepte. Daardoor blijft het album ook na meerdere luisterbeurten interessant.
Een belangrijk punt bij middeleeuwse muziek is dat de oorspronkelijke uitvoeringspraktijk vaak niet volledig bekend is. Dat geldt ook hier. Van Hadewijch weten we veel minder dan van latere componisten. De muziek vraagt daarom om een combinatie van wetenschappelijk onderzoek en muzikale verbeelding. VocaMe gaat daar overtuigend mee om. De uitvoering probeert niet te doen alsof we precies weten hoe de muziek achthonderd jaar geleden heeft geklonken. In plaats daarvan wordt een geloofwaardige muzikale wereld opgebouwd. Dat is een verstandige keuze, omdat ze de muziek levend houdt zonder een valse zekerheid te suggereren.
De zang in het Middelnederlands geeft de opname bovendien een eigen karakter. Voor veel luisteraars zal de taal niet meteen gemakkelijk te begrijpen zijn, maar juist de klank ervan past prachtig bij de muziek. De woorden worden onderdeel van het muzikale geheel. Wie de teksten erbij leest, zal waarschijnlijk nog meer ontdekken. De combinatie van de oude taal, de sobere melodieën en de instrumentale begeleiding zorgt voor een sfeer die tegelijk vreemd en vertrouwd kan aanvoelen.
De opnamekwaliteit is eveneens sterk. De stemmen klinken helder en natuurlijk en er is een aangename ruimte rond de muziek. De akoestiek draagt bij aan de sfeer zonder dat de klank onduidelijk wordt. Dat is belangrijk bij deze muziek, omdat een te grote galm de woorden gemakkelijk zou kunnen verbergen. Hier blijft de muziek voldoende transparant. Je kunt zowel aandachtig luisteren als de cd op de achtergrond laten spelen.
Een van de mooiste kanten van het album is de manier waarop de liederen een gevoel van tijd en ruimte oproepen. Wie luistert, krijgt niet alleen middeleeuwse muziek te horen, maar wordt als het ware meegenomen naar een andere manier van denken. Toch voelt dat niet als een museumbezoek. De muziek heeft genoeg warmte en levendigheid om ook zonder uitgebreide kennis van de middeleeuwen te kunnen aanspreken.
Daarbij verdient VocaMe lof voor de keuze om Hadewijchs muziek zo centraal te stellen. Hadewijch behoort tot de belangrijkste Nederlandse mystieke schrijvers, maar haar muzikale nalatenschap is veel minder bekend bij het grote publiek. Deze opname maakt haar liederen toegankelijk voor nieuwe luisteraars. Dat heeft niet alleen historische waarde, maar ook artistieke betekenis. Het album laat horen dat middeleeuwse muziek veel meer kan zijn dan Gregoriaanse zang of anonieme kerkmuziek. Er zit ook een persoonlijke, soms verrassend vrije en emotionele stem in.
Niet iedere luisteraar zal meteen enthousiast zijn over de muziek. Wie vooral gewend is aan muziek met een sterke harmonie, veel instrumentale afwisseling of een duidelijk modern ritme, zal waarschijnlijk even moeten wennen. De melodische ontwikkeling is anders dan in latere klassieke muziek en de herhaling kan voor sommige mensen sober overkomen. Dat is echter eerder een eigenschap van het repertoire dan een zwakte van de uitvoering. Wie zich rustig de tijd geeft, ontdekt steeds meer nuances.
Juist daarom is dit geen cd die je per se vluchtig moet beluisteren. De muziek werkt het best wanneer je er aandacht voor hebt. In een rustige omgeving, bijvoorbeeld ’s avonds of tijdens een moment van bezinning, komt de sfeer bijzonder goed tot zijn recht. Maar ook bij een tweede of derde luisterbeurt valt op hoe zorgvuldig VocaMe met de muziek omgaat. Kleine verschillen in dynamiek, ritme en klank krijgen dan meer betekenis.
De cd is daarmee zowel interessant voor liefhebbers van oude muziek als voor mensen die nieuwsgierig zijn naar Hadewijch. Voor kenners biedt de opname een nieuwe blik op een relatief weinig bekend deel van het middeleeuwse muziekleven. Voor nieuwe luisteraars vormt ze een mooie kennismaking met Hadewijchs wereld. De muziek vraagt wel enige aandacht, maar beloont die aandacht met een bijzondere sfeer en een grote innerlijke rust.
Hadewijch – Grote Minne: Spirituality of Love is uiteindelijk vooral een album van concentratie en schoonheid. VocaMe probeert de muziek niet groter of spectaculairder te maken dan ze is. De kracht zit juist in de eenvoud, de stemmen, de oude taal en de sterke beelden van Hadewijch. De uitvoering klinkt verzorgd, muzikaal overtuigend en passend bij het materiaal. De historische afstand blijft voelbaar, maar wordt nergens een probleem.
Als geheel is dit een geslaagde en waardevolle opname. Ze brengt een belangrijk deel van de middeleeuwse Nederlandse cultuur opnieuw onder de aandacht en doet dat op een manier die helder, warm en toegankelijk is. Vooral de combinatie van mystieke inhoud, menselijke emoties en mooie vocale klanken maakt de cd aantrekkelijk. Het is muziek die niet alleen iets vertelt over een ver verleden, maar ook laat voelen waarom liefde, verlangen, hoop en verlangen naar verbondenheid onderwerpen van alle tijden zijn. Daarmee slaagt VocaMe erin om Hadewijchs stem na vele eeuwen opnieuw hoorbaar en levend te maken.
Prospero PROSP0140 http://www.outhere-music.com