Foto’s: Yoshie Kuwayama-Motion in Silence
Het Vlaamse muzikale erfgoed blijft een onuitputtelijke bron van ontdekkingen. Dat is precies wat Klankdomein, het initiatief van componist Wilfried Westerlinck, de voorbije jaren heeft willen aantonen. Composities die al te vaak buiten het gangbare concertrepertoire vallen, krijgen er opnieuw een plaats naast hedendaagse creaties. Ook tijdens het concert van zaterdag 7 november in het auditorium van de Muziekacademie van Mortsel stond die ontmoeting tussen verleden en heden centraal.
Het programma bood een gevarieerde wandeling doorheen verschillende generaties Vlaamse componisten. Van de romantische lyriek van Lodewijk Mortelmans tot de hedendaagse muzikale taal van Alain Craens: Klankdomein liet opnieuw horen hoe breed en veelzijdig het compositorische landschap in Vlaanderen is.
Een lyrische opening met het Pianoduo Izumi
Het Pianoduo Izumi, gevormd door Polina Chernova en Kiyotaka Izumi, mocht de avond openen met de Lyrische Pastorale van Lodewijk Mortelmans (1868-1952), in een bewerking van Kiyotaka Izumi. Een nostalgisch stuk muziek dat met de nodige Sehnsucht verwijst naar mooie Vlaamse landschappen. Als pianoduo vertolken zij zowel historisch werk als werk van hedendaagse Belgische componisten.
Mortelmans behoort tot de belangrijke vertegenwoordigers van de Vlaamse romantische muziek. Zijn compositorische taal is sterk verbonden met lyriek, melodische schoonheid en een uitgesproken gevoel voor sfeer. De keuze voor dit werk vormde dan ook een passende opening van een concert waarin de eigen muzikale traditie een belangrijke plaats innam.
Daarna volgde Klankstructuren (2025), een compositie van Mieke Van Haute (°1948), die als opdrachtwerk voor Klankdomein tot stand kwam. Het werk voor piano vierhandig kreeg een plaats binnen het repertoire van het Pianoduo Izumi. Van Haute stond jarenlang aan het hoofd van de muziekacademie van Izegem, waar ook de borstelindustrie gelegen was. Zij schreef een boeiend werk waarbij de pianisten met borstels het binnenwerk van de piano tot bijzondere klanken brachten. Niet alleen boeiend in klank. Het maakt bijzonder nieuwsgierig naar hoe deze partituur tot stand kwam en leesbaar werd voor de muzikanten. Met dit opdrachtwerk onderstreepte Klankdomein opnieuw zijn aandacht voor hedendaagse Vlaamse componisten en het belang van nieuwe creaties.
Vlaamse kamermuziek in verschillende gedaanten
Een volgend programmadeel bracht drie composities samen voor viool en piano. Yuki Hori op viool en Urbain Boodts aan de piano stonden in voor de uitvoering.
Met de Berceuse opus 14 nr. 2 van Franz Liesenborghs (1874-1935) en de Cavatina uit Deux Morceaux opus 93 van de Brits-Belgische componist Arthur Wilford (1851-1926) werd opnieuw aandacht besteed aan componisten die vandaag minder vaak op de concertprogramma’s verschijnen. De berceuse was vooral een lieflijk werk. Een klein lief liedje om het koesterend uit te drukken. Het werk van Wilford deinde verder op deze mooie lyriek, maar dan met grotere figuren en emotionelere uithalen.
De keuze voor deze werken toont hoe waardevol het is om ook buiten de grote namen van het klassieke repertoire te kijken. Achter heel wat partituren uit het Vlaamse muziekleven schuilt een muzikale rijkdom die het verdient opnieuw ontdekt te worden.
Daarnaast stond Due Danze (2019) van Wilfried Westerlinck (°1945) op het programma. De compositie bestaat uit twee delen: Danza nobile en Danza dell’amore perduto. Twee titels die elk een eigen sfeer oproepen en waarin de dansvorm als muzikaal uitgangspunt centraal staat. Twee ritmisch interessante werken. Ook heel herkenbare werken die erom vragen om opnieuw beluisterd te worden.
De eerste dans, Danza nobile, verwijst naar een aristocratische elegantie. De titel roept een wereld op van waardigheid, verfijning en beheerste beweging. Het is een dans waarin de muzikale gedachte niet noodzakelijk uitbundig hoeft te zijn, maar waarin karakter en expressie centraal staan.
Met Danza dell’amore perduto verschuift de gevoelswereld. De titel betekent letterlijk ‘Dans van de verloren liefde’. Hier komt een meer melancholische gedachte naar voren. De dans wordt als het ware een herinnering, een muzikale terugblik op iets wat ooit aanwezig was maar ondertussen verloren is gegaan.
Die tegenstelling maakt de tweedelige opbouw bijzonder boeiend: tegenover de waardigheid en elegantie van de eerste dans staat de emotionele geladenheid van de tweede.
Westerlinck is met Klankdomein niet alleen de bezieler van het initiatief, maar ook een componist die zelf voortdurend de mogelijkheden van de Vlaamse muziek wil verkennen. Zijn aanwezigheid in het programma vormt dan ook een natuurlijke verbinding tussen de historische werken en de hedendaagse composities.
Kan muziek de wereld redden?
Een bijzonder moment tijdens de avond was de lezing van Jean-Pierre Rondas, radiomaker, publicist en opiniemaker. Onder de titel Kan muziek de wereld redden? werd de muzikale programmatie even verruimd naar een bredere maatschappelijke en filosofische vraagstelling.
Muziek is immers veel meer dan een opeenvolging van klanken. Ze kan mensen samenbrengen, emoties oproepen en nieuwe perspectieven openen. In een tijd waarin de wereld steeds sterker wordt bepaald door tegenstellingen en onzekerheden, blijft de vraag naar de maatschappelijke betekenis van kunst bijzonder relevant. Rondas bracht een mooi pleidooi die de harmonie verdedigde, de muziek die voortvloeit uit de menselijke stem en alle emoties die ze weet teweeg te brengen. Hij illustreerde dit door de vergelijking te maken en dus ook tegenstelling uiteen te zetten met de formalisten. Daarnaast illustreerde hij de onlosmakelijke verbondenheid tussen muziek en woord.
De lezing vormde daarmee een inhoudelijk intermezzo binnen een programma dat zelf al een pleidooi was voor culturele nieuwsgierigheid en aandacht voor het eigen muzikale erfgoed.
Piet Swerts en de kracht van de cello
Na de lezing kreeg de cello alle ruimte met Il pleure dans mon coeur (1990) van Piet J. Swerts (°1960), uitgevoerd door Pierre Fontenelle.
Dit werk voor cello solo heeft bovendien een bijzondere plaats binnen de geschiedenis van Klankdomein. De compositie werd in 1990 gecreëerd door France Springuel, maar was sindsdien nauwelijks nog te horen. De herneming betekende dan ook een waardevolle herontdekking dankzij de Belgisch-Amerikaanse cellist Pierre Fontenelle.
De titel, die verwijst naar een versregel van de Franse dichter Paul Verlaine, draagt een uitgesproken poëtische en melancholische gevoelswereld in zich. Het is een mooi voorbeeld van hoe muziek en literatuur elkaar kunnen ontmoeten en versterken. Muziek en woord, om op de lezing van Rondas terug te komen. Men krijgt als gevolg een heel gevoelenspalet te horen van weemoed, angst, onmacht die mekaar versterken.
Een solowerk voor cello vraagt bovendien een bijzondere concentratie van zowel uitvoerder als luisteraar. Zonder de ondersteuning van andere instrumenten komt de eigen stem van het instrument volledig naar voren. De cello beschikt daarbij over een uitzonderlijk expressief bereik, waarin warmte, kwetsbaarheid en intensiteit elkaar kunnen afwisselen.
Een nieuwe creatie van Alain Craens
Een belangrijk moment in het programma was de creatie van Triptiek (2026) van Alain Craens (°1957), een nieuw werk voor piano vierhandig.
De compositie bestaat uit drie delen: Static Movement, Toccata en Meditation. De titels wijzen alvast op drie verschillende muzikale uitgangspunten. De combinatie van beweging en stilstand, de virtuositeit van de toccata en de beschouwende sfeer van de meditatie biedt de componist een boeiend uitgangspunt om verschillende muzikale werelden met elkaar te verbinden.
Een creatie heeft binnen Klankdomein altijd een bijzondere betekenis. Het gaat niet alleen om het uitvoeren van een nieuwe partituur, maar ook om het toevoegen van een nieuw hoofdstuk aan het Vlaamse muziekleven. Een compositie die voor het eerst klinkt, krijgt op dat moment haar eerste ontmoeting met het publiek.
Het Pianoduo Izumi nam ook hier de uitvoering voor zijn rekening.
Als afsluiter volgde Rikudim van Jan Van der Roost (°1956), eveneens in een bewerking voor piano vierhandig door Kiyotaka Izumi. Met deze compositie werd het programma opnieuw in een andere muzikale sfeer gebracht.
De Israëlische dansen die aan de basis van het werk liggen, verwijzen naar een levendige muzikale traditie waarin ritme en beweging een belangrijke rol spelen. De pianoversie biedt een bijzondere kijk op het werk en laat zien hoe een compositie door een andere instrumentale bezetting een nieuw karakter kan krijgen. Alle lof voor Izumi, die zelf het vierhandig piano arrangement schreef van de grotere orkestpartituur. Een echte parel om zo te ontdekken.
Een blijvende opdracht voor de Vlaamse muziek
Met deze editie in Mortsel bevestigde Klankdomein opnieuw zijn oorspronkelijke bestaansreden: muziek van eigen bodem een podium geven en componisten uit verschillende generaties met elkaar in gesprek brengen.
Het programma was daarvan een mooi voorbeeld. Historische composities van Mortelmans, Liesenborghs en Wilford stonden naast werk van Westerlinck, Van Haute, Swerts, Van der Roost en Craens. Daarbij kregen zowel herontdekkingen als een nieuwe creatie een plaats. Ook ons talent in Vlaanderen wat uitvoerders betreft is niet te onderschatten. Het feit dat zelfs muzikanten uit Kazachstans en Japan voor onze muziek kiezen is hartverwarmend.
Het is precies die afwisseling tussen ouder en hedendaags werk samen met de diverse leeftijden en achtergronden van de uitvoerders die het initiatief zo waardevol maakt. Muzikale geschiedenis is immers geen afgesloten hoofdstuk. Ze blijft leven zolang er musici zijn die de partituren willen ontdekken, componisten die nieuwe wegen inslaan en organisatoren die het publiek uitnodigen om buiten de vertrouwde repertoiregrenzen te luisteren.
Klankdomein heeft de voorbije edities bewezen dat er in Vlaanderen nog heel wat muzikale schatten te ontdekken vallen. De ontmoeting tussen vergeten repertoire en hedendaagse creativiteit blijft daarbij een bijzonder waardevolle opdracht.
Want muziek hoeft niet altijd opnieuw uitgevonden te worden om te verrassen. Soms volstaat het om opnieuw te luisteren naar wat er al is. En soms begint een nieuwe muzikale geschiedenis precies op het moment dat een compositie voor het eerst weerklinkt.